|
HISTORIA
Zamek biskupi w Prabutach wzniesiono na wysokim przesmyku
między dwoma jeziorami, Liwieniec na zachodzie i Młyńskie
na wschodzie (obecnie zasypane). Jeziora łączył kanał
zwany Młynówką istniejący jeszcze obecnie. Teren wzgórza
przeznaczony "pod zamek" charakteryzował się
bardzo dobrymi naturalnymi warunkami obronnymi ze stromymi
zboczami opadającymi w kierunku jeziora Liwieniec, jedynie
od wschodu i południowego-wschodu w obniżeniu terenu
przekopano głęboką fosę, oddzielając w ten sposób zamek
od miasta.
Budowę murowanego zamku jako rezydencji biskupów pomezańskich
rozpoczęto w 1276 r. a zakończono zapewne dopiero około
1345 r., gdyż pod tą datą jest on wzmiankowany jako
"Risenburg castro nostro", gdzie są przygotowywane
i podpisywane oficjalne dokumenty biskupów. W budowie
zamku uczestniczyli znani nam muratorzy katedry kwidzyńskiej
Rupertus i Johannes.
Zamek wzniesiono na planie otwartego od wschodu trapezu.
Tworzyły go trzy skrzydła: północne, zachodnie (stanowiące
podstawę trapezu) i południowe, natomiast od strony
wschodniej (miasta) znajdowały się fosa i wysoki mur
z dwiema narożnymi wieżami i bramą pośrodku. Zabudowę
otaczał wewnętrzny mur obronny z wieżami w narożach,
odległy od skrzydła zachodniego około 12 m a od obwodu
zewnętrznego kolejne 15 m. Pierścień zewnętrzny łączył
się z fortyfikacjami miasta i biegł skłonem wzniesienia
od strony jeziora Liwieniec. Zapewne z narożnika skrzydeł
północnego i zachodniego w kierunku jeziora Liwieniec
prowadził ganek wsparty na kilku filarach łączący tę
zabudowę z gdaniskiem, czyli wieżą ostatecznej obrony
pełniącą również funkcję higieniczno-latrynową.
Na zamek prowadziły dwa wjazdy, jeden od strony wschodniej
przez bramę w murze, drugi natomiast od strony południowej
bądź przez skrzydło południowe, bądź też po jego wschodniej
stronie bezpośrednio na dziedziniec zamkowy. Taki wygląd
zamku został przedstawiony na rysunkach i akwarelach
C. Hennenbergera w 1595 r., A. Boota w 1627 r. i Ch.
Hartknocha w 1684 r. Wiarygodność ukazanej na nich architektury
zamku będziemy mogli skonfrontować z uzyskanymi wynikami
prowadzonych od 2004 r. badań archeologiczno-architektonicznych.
Na ich podstawie i zachowanych reliktów piwnic skrzydeł
północnego, zachodniego i południowego możemy stwierdzić,
że skrzydło północne miało około 10 m szerokości w obrysie
zewnętrznym i zapewne ponad 30 m długości. Piwnice o
sklepieniach kolebkowych miały ponad 2,2 m wysokości
i 6,8 m szerokości. Nie jest wykluczone, że nad piwnicą
narożną północną wznosiła się wieża spinająca skrzydła
północne i zachodnie.
W skrzydle zachodnim o szerokości około 9,5 m i długości
około 30 m znajdowały się pierwotnie dwie piwnice ze
sklepieniami krzyżowo-żebrowymi wspierającymi się na
dwóch potężnych filarach w każdej. Szerokość tych piwnic
dochodziła do 6,65 m, długość do 13,2 m a wysokość do
2,3 m. Jak możemy przypuszczać na podstawie grubości
murów w piwnicach i rozmiarach filarów oba skrzydła
miały co najmniej trzy kondygnacje naziemne i piwnice.
Skrzydło południowe o zbliżonej szerokości było najdłuższe,
gdyż przekraczało 36 m. Między skrzydłem północnym,
południowym i zachodnim po wschodniej stronie znajdował
się wybrukowany dziedziniec zamkowy o powierzchni około
10 arów.
Po zachodniej stronie skrzydła zachodniego usytuowane
było międzymurze z wybrukowaną nawierzchnią i ukształtowanym
rynsztokiem wzdłuż muru obronnego odprowadzającym wody
opadowe z tej części zamku. W narożniku zachodnim wewnętrznego
muru obronnego wznosiła się potężna wieża, obok której
umieszczono przepust wodny łączący się ze wspomnianym
rynsztokiem. Wieża ta na wyższej kondygnacji mogła łączyć
się gankiem ze skrzydłem południowym.
Zamek prabucki przechodził różne koleje losu, nie szczędziły
go wojny i pożary. Już w 1414 r. został złupiony i częściowo
spalony w trakcie tzw. wojny głodowej przez wojska Władysława
Jagiełły. W 1422 r. sytuacja powtórzyła się, kiedy to
wojska królewskie znowu opanowały miasto i zamek grabiąc
go i podpalając. Lata świetności przypadają na początek
XVI w. tj. lata panowania biskupa Hioba von Dobeneck.
Wówczas kwitło w nim życie kulturalne i naukowe a bogato
wyposażone komnaty wzbudzały zachwyt i podziw licznych
znakomitych gości przebywających na nim, jak chociażby
Jan Dantyszek, książę Piotr zu Dohna, humanista Erazm
Stulor i wielu innych. Po sekularyzacji zakonu zamek
stał się jedną z wielu rezydencji księcia pruskiego
a później siedzibą Hauptmana. W nim toczyły się liczne
rozmowy i rokowania w czasie wojen polsko-szwedzkich
oraz zjazdy książąt pruskich. Taki stan trwał do kwietnia
1688 r., kiedy to zamek został podpalony przez parobka.
Ogień prócz zabudowy zamkowej strawił również znaczną
część miasta. Odbudową objęto jedynie niektóre budynki
gospodarcze, podczas gdy właściwe skrzydła zamku rozebrano
lub przebudowano umieszczając w nich koszary wojskowe,
lazaret i spichrze wojskowe. Ostateczną zagładę zamku
spowodował pożar w październiku 1787 r., po którym odbudowano
jedynie nieliczne budynki wojskowe, na fundamentach
skrzydła południowego i częściowo północnego i zachodniego.
W trakcie dotychczasowych badań znaleziono liczne fragmenty
naczyń kuchennych, kafli piecowych garnkowych i płycinowych
pokrytych zieloną glazurą z głębokimi reliefami roślinnymi,
geometrycznymi i figuralnymi oraz wędzidło końskie.
Prowadzone prace budowlano-konserwatorskie mają zabezpieczyć
odsłonięte mury przed wpływem warunków atmosferycznych
oraz uczytelnić zarysy odkrywanych budynków w poziomie
parteru zabudowy zamkowej. Konieczne jest przystąpienie
do renowacji lica murów obronnych obu obwodów zewnętrznego
i wewnętrznego, gdyż obecny ich stan może grozić katastrofą
budowlaną. W ciągu najbliższych kilku lat możliwe jest
odsłonięcie reliktów znacznej części zabudowy średniowiecznego
zamku biskupiego, zabezpieczenie ich i uczytelnienie
w terenie stwarzając w ten sposób archeologiczno - architektoniczną
trwałą ruinę ukazującą wielkość i rozplanowanie rezydencji
biskupów pomezańskich.
|
|
 |
 |
INFORMACJE PRAKTYCZNE
ATRAKCJE TURYSTYCZNE: ruiny zamku Biskupów Pomezańskich,
kościół gotycki tzw. katedra (XIV w.), gotycka Brama
Kwidzyńska (XIV w.), unikatowa fontanna Rolanda (pocz.
XX w., ), murowane wodociągi z lat 1726 - 1730
WYSTAWY, EKSPOZYCJE: Sala Wystawowa im. Wernera
Żebrowskiego w Bramie Kwidzyńskiej, czynna w sezonie
turystycznym od wtorku do soboty w godzinach: 11.00
- 16.00; Izba Pamiątek w Kościółku Polskim, czynna w
sezonie turystycznym od wtorku do soboty w godzinach:
11.00 - 15.00
IMPREZY - prabucka majówka, Dni Prabut, plener
artystyczny malarsko- rzeźbiarski w Rodowie, festyn
plenerowy Prabuckie Lato, dożynki gminne, plener artystyczny
malarsko - rzeźbiarski w Rodowie, spływy kajakowe rzeką
Liwą
KULTURA
Miejsko - Gminny Ośrodek Kultury,
ul. Łąkowa 22, tel. 055 278 23 19
BAZA NOCLEGOWA
- Gospodarstwo Agroturystyczne - Feliksa Anders, Rodowo
Małe, tel. 055 278 19 40
- Pokoje gościnne przy Miejsko - Gminnym Ośrodku Pomocy
Społecznej, ul. Łąkowa 24,
tel. 055 278 20 29
- Gospodarstwo Agroturystyczne "Figlówka",
Laskowice 56, tel./fax 055 278 38 76
- Gospodarstwo Agroturystyczne Danuty i Krzysztofa
Galiniewskich, Górowychy 12a,
tel. 055 278 19 57, 0 667 234 992
- Gospodarstwo Agroturystyczne Romana Stoltmanna,
Sypanica 33, tel. 0 602 22 95 42
- Gospodarstwo Agroturystyczne Jolanty Kotańskiej,
Górowychy, tel.055 278 19 48
- Gospodarstwo Agroturystyczne Stanisława Andersa,
Kuracyjna 4, tel. 055 278 21 76,
0 606 883 626
- Ośrodek Wypoczynkowy "Liwa", Orkusz, tel.
055 278 22 63
GASTRONOMIA
- Restauracja "Malibu", ul. Malborska 6,
tel. 055 278 22 08
- Restauracja "Jarzębina", ul. Daszyńskiego,
tel. 0 661 854 104
- Bar "Joker", ul. Grunwaldzka 13, tel.
055 278 33 24
- Lokal Gastronomiczny "Kwadrat", ul. Daszyńskiego
1b, tel. 055 278 20 26
- Zajazd u Chmielewskiego, Raniewo
Urząd Miasta i Gminy
ul. Kwidzyńska 2, telefon: 055 278 20 01,
www.prabuty.pl
|
